Matem Orucu
Aleviler yüzyıllardır her yıl Hicri Takvime göre Muharrem Ayı'nın başlamasıyla beraber 12 gün oruç tutuyor.
Muharrem Orucu Aleviler için aynı zamanda bir Matem Orucudur.
Bugün matem günü geldi
Ah Hüseyin'im vah Hüseyin'im
Senin derdin bağrım deldi
Ah Hüseyin'im vah Hüseyin'im
Matem Orucu denmesinin nedeni Hz. Hüseyin'in Muharrem ayında Kerbela Çölü'nde şehit edilmesindendir.
İmam Hüseyin, 10 Ekim 680 (Hicri Takvime göre 10 Muharrem Hicri 61) tarihinde Kerbela'da 72 yareniyle beraber Yezid'in ordusu tarafından şehit edildi. İmam Hüseyin şehit edildiğinde Muharrem Orucu'nu tutuyordu. Hz. Muhammed de Muharrem orucu tutmuştur.
İmam Hüseyin, İslam Peygamberi Hz. Muhammed'in torunu, Hz. Ali ile Hz. Ana Fatma'nın oğludur.
Bu nedenledir ki Muharrem ayı Aleviler için matem ayı, Muharrem Orucu da matem orucu olmuştur.
Aleviler, Muharrem ayında 12 gün oruç tutarken aynı zamanda İmam Hüseyin ve Kerbela Şehitleri için yas tutarlar. Zamanla "Matem Orucu", "12 İmamlar Orucu" olarak tutulmaya devam etti. Böylece 12 günlük matem orucu günümüze kadar devam etti.
Aleviler, 12 günlük oruç boyunca 12 İmamlar ile Kerbela şehitleri için dua edip mersiyeler okuyup gözyaşı dökerler; Muaviye ve oğlu Yezit için ise lanet okurlar.
Muharrem Orucu Ne Zaman Tutulur?
Muharrem orucu her yıl Hicri Takvime göre Muharrem Ayı'nın başlamasıyla, yani Kurban Bayramı'nın 1. gününden başlayarak 20 gün sayıldıktan sonra 21. gün Muharrem orucunun 1. günü olacak şekilde tutmaya başlanır.
Anadolu Alevilerinde kimi yörelerde 12 günlük oruçtan önce 3 gün Masum-u Paklar ve bir gün Ana Fatma orucu tutulur.
Muharrem Orucu için niyet edilir ve oruç başlar. Niyet edildikten sonra gece 12 ile ertesi günkü gün batımı arasındaki sürede hiçbir şey yenilmez ve içilmez.
Oruç için niyet duası okunur. Dua şöyledir:
Bism-i Şâh, Allah, Allah!
Er Hak Muhammed-Ali aşkına,
İmam Hüseyin Efendimiz'in susuzluk orucu niyetine,
Kerbelâ'da şehit olanların hatırı hürmetine,
Fâtıma-tüz Zehra'nın şefaatine,
On İki İmamlar, On Dört Masum-u Pakların aşkına!
On Yedi Kemer Bestler'in hürmetine;
Hazır, Gaip ve Gerçek Erenlerin himmetlerine
nail olmak için niyet ettik, kabul eyle ya Hak.
Matem Orucu'nun Kuralları
Aleviler, 12 günlük oruç boyunca bir takım kurallara uyarlar. 12 gün süresince düğün, nişan, sünnet, eğlence ve benzer törenler/etkinlikler yapılmaz. Bunun nedeni matem ayı olmasıdır. 12 İmam Orucu Aleviler için aynı zamanda matem ayıdır.
Kurban kesilmez, et yenilmez; Kerbela Şehitleri'nin çektikleri susuzluğu hissetmek için su içilmez. Çünkü Hz. Hüseyin ve 72 yareni Kerbela Çölü'nde aç, susuz bırakılarak şehit edildiler. Matem ayında kan dökülmez, canlıya kıyılmaz, ağaçlar kesilmez, ekinler biçilmez, bitkiler koparılmaz.
Bu kurallar sadece oruç tutanlar için geçerli değildir. Her Alevi, bu matem süresince bu kurallara uymaya çalışır. Matem ayı nefs ile mücadele ayıdır; ikrara bağlı kalıp nefsine yenik düşmemeye çalışılır.
12 İmam Orucu'nda iftar, sahur yoktur. Oruç güneşin batmasıyla açılır, lüks sofrada oruç açılmaz. Sahura kalkılmaz; gece 12'den sonra bir şey yenilmez, içilmez.
Oruç açıldıktan sonra İmam Hüseyin ve Kerbela şehitleri için dualar edilir, gözyaşı dökülür. Cem evlerinde bir araya gelen Aleviler, Kerbela hakkında konuşurlar.
Hz. Hüseyin Muharrem'in 10. günü şehit edildiği için matemin 10. gününde Hz. Hüseyin'i anmak üzere cem evlerinde bir araya gelen canlar, İmam Hüseyin ve Kerbela Şehitleri için gözyaşı dökerler. Pir, ceme katılan canlara Kerbela Faciası'nı anlatır. Kerbela Şehitleri için dualar edilir, gözyaşları dökülür. Hz. Hüseyin için mersiyeler (ağıtlar) okunur, Yezit için lanet okunur.
Muharrem Kurbanı ve Aşure
Aleviler, 12 günlük oruç ve matemden sonra birlik kurbanı tığlar ve aşure pişirip dağıtırlar. Muharrem ayının 13. günü 12 çeşitten oluşan aşure pişirilir ve dağıtılır. Birlik kurbanı tığlanmasının nedeni, İmam Hüseyin'in oğlu Zeynel Abidin'in Kerbela'da sağ olarak kurtulmasıdır. Böylece Ehlibeyt soyu devam etmiştir. İmam Hüseyin'in şahadetinden sonra İmamiyet Zeynel Abidin'e geçmiştir.